Jak skutecznie chronić się przed kleszczami?

Zdjęcie: ShishkinStudio / Shutterstock

Okres wiosenno-letni to doskonała okazja, by spędzić czas na świeżym powietrzu. Jednak trzeba pamiętać, że w tym czasie spacery po lesie, łące czy parku mogą być dla nas niebezpieczne. Kleszcze, które mogą przenosić groźne choroby, stanowią poważne zagrożenie zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Aby uniknąć ryzyka, warto znać sprawdzone metody ochrony, a także rozważyć szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu, które skutecznie zmniejsza ryzyko zakażenia.

Czym są kleszcze i dlaczego są dla nas groźne?

Kleszcze to małe pajęczaki, które żywią się krwią, przyczepiając się do swoich żywicieli za pomocą wyspecjalizowanych narządów. Choć są niewielkie, ich zdolność do przenoszenia groźnych patogenów sprawia, że stanowią poważne zagrożenie zdrowotne. Niebezpieczeństwo związane z kleszczami wynika z ich zdolności do przenoszenia patogenów w sposób niewidoczny, często bez wywoływania od razu objawów (co utrudnia ich wczesne wykrycie). Dodatkowo, ukąszenia kleszczy mogą wywoływać reakcje alergiczne, co zwiększa ryzyko ich negatywnego wpływu na zdrowie, szczególnie w miejscach, gdzie spędzamy długi czas na łonie natury. Należy pamiętać, że w przypadku chorób przenoszonych przez kleszcze jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegawczych są szczepienia –> sprawdź pełną listę szczepień!

Wzrost aktywności kleszczy w okresie wiosenno-letnim

Okres wiosenno-letni wiąże się z wysoką aktywnością kleszczy, które szukają żywicieli w zacienionych i wilgotnych miejscach. Kleszcze są najbardziej aktywne w temperaturze 7-20°C, a ich liczba wzrasta po deszczach, kiedy lasy stają się bardziej wilgotne. Warto pamiętać, że kleszcze mogą występować również w miastach, w parkach czy na obrzeżach lasów. W okresach suszy ich aktywność może się zmniejszyć, ale po deszczu liczba kleszczy zwykle gwałtownie rośnie, co zwiększa ryzyko ich ukąszeń. 

Choroby przenoszone przez kleszcze 

Kleszcze są nosicielami wielu groźnych chorób, które mogą stanowić poważne zagrożenie. Najczęściej przenoszonymi przez nie chorobami są:

• Borelioza – może prowadzić do przewlekłych problemów zdrowotnych, takich jak bóle stawów, zaburzenia neurologiczne i zmiany skórne.
• Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – powoduje uszkodzenia układu nerwowego, a w cięższych przypadkach może prowadzić do trwałej niepełnosprawności.

Oprócz tych dwóch najczęstszych chorób, kleszcze mogą przenosić również inne, mniej popularne, ale równie niebezpieczne infekcje:

• Anaplazmoza – choroba wywołana przez bakterie Anaplasma, która może prowadzić do: gorączki, bólów mięśniowych, osłabienia oraz w rzadkich przypadkach, do poważnych problemów z układem krwionośnym.
• Babeszjoza – wywoływana przez pierwotniaki Babesia, prowadzi do uszkodzenia czerwonych krwinek, co może powodować gorączkę, dreszcze, bóle mięśni i zmęczenie.
• Ehrlichioza – infekcja bakteryjna, która może powodować objawy grypopodobne, takie jak: gorączka, bóle głowy, osłabienie, a w przypadku braku leczenia, może prowadzić do poważniejszych komplikacji zdrowotnych.

Wczesne rozpoznanie objawów i odpowiednia diagnoza są kluczowe, aby zapobiec powikłaniom i długotrwałym skutkom zdrowotnym.

Zdjęcie: Melnikov Dmitriy / Shutterstock

KZM – czym jest Kleszczowe Zapalenie Mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to poważna choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze, która atakuje układ nerwowy, w tym mózg i rdzeń kręgowy. W Polsce jest to jedno z najczęstszych zagrożeń zdrowotnych związanych z ukąszeniem przez kleszcze. Wirus KZM może powodować groźne objawy, takie jak gorączka, bóle głowy, sztywność karku oraz problemy z równowagą i koordynacją ruchową. W cięższych przypadkach, choroba może prowadzić do trwałego uszkodzenia układu nerwowego, a w skrajnych sytuacjach, nawet do śmierci. Warto zaznaczyć, że KZM nie jest chorobą bakteryjną, dlatego antybiotyki nie działają w leczeniu tej infekcji. Profilaktyka opiera się głównie na szczepieniach, które skutecznie chronią przed zachorowaniem.

Borelioza

Borelioza (znana również jako choroba z Lyme) to infekcja bakteryjna przenoszona przez kleszcze, wywołana przez bakterie z rodzaju Borrelia. Choroba może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, obejmujących skórę, stawy, serce i układ nerwowy. Najczęściej występującym objawem w początkowej fazie jest charakterystyczna wysypka, znana jako „rumień wędrujący”, która pojawia się w miejscu ukąszenia kleszcza. Jeśli borelioza nie jest leczona, może prowadzić do przewlekłych objawów, takich jak bóle stawów, zapalenie nerwów, a w niektórych przypadkach nawet do problemów z sercem. Borelioza jest najczęściej leczona antybiotykami, ale wczesna diagnoza jest kluczowa, aby uniknąć długoterminowych skutków choroby.

Ochrona przed kleszczami 

Aby zminimalizować ryzyko ukąszeń przez kleszcze, warto przestrzegać kilku kluczowych zasad ochrony:

• Odpowiedni ubiór:
  • Długie spodnie i koszule z długimi rękawami – zapewnią osłonę dla skóry.
  • Wysokie obuwie (np. kalosze) – zapobiegną przedostaniu się kleszczy na nogi.
  • Jasna odzież – kleszcze są łatwiej dostrzegalne na jasnych materiałach, więc ciemne ubrania mogą pomóc w szybszym wykryciu pasożytów.
• Stosowanie repelentów:
  • Aplikowanie preparatów odstraszających kleszcze na skórę oraz odzież.
  • Wybór repelentów zawierających DEET lub Icaridin, które wykazują wysoką skuteczność w odstraszaniu kleszczy.
• Unikanie ryzykownych miejsc:
  • Omijanie wysokiej trawy i gęstych zarośli.
  • Poruszanie się po utwardzonych szlakach, gdzie ryzyko kontaktu z kleszczami jest mniejsze.
• Sprawdzanie ciała po powrocie:
  • Dokładne oglądanie skóry, zwłaszcza w miejscach takich jak pachy, pachwiny, za uszami, na plecach czy wokół pasa.
  • Przeglądanie odzieży – kleszcze mogą być również przyczepione do odzieży, więc warto ją dokładnie obejrzeć.

Stosowanie tych zasad znacząco zwiększa bezpieczeństwo podczas grzybobrania i zmniejsza ryzyko zakażeń powodowanych przez kleszcze. 

Źródła:

• https://www.medicover.pl/szczepienia/ 
• https://www.medicover.pl/szczepienia/kleszczowe-zapalenie-mozgu/
• https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/kleszczowe-zapalenie-mozgu-kzm-przyczyny-objawy-i-leczenie,94,n,192
• https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/choroby-odkleszczowe-najgrozniejsze-choroby-przenoszone-przez-kleszcze,3696,n,168
• https://www.gov.pl/web/gis/kleszczowe-zapalenie-mozgu
• https://www.gov.pl/web/psse-pajeczno/szczepienia-przeciw-kleszczowemu-zapaleniu-mozgu

Zobacz również

Jak zapobiegać zapaleniu stawu biodrowego?

Jak chronić skórę przed promieniowaniem UV?

Czym różni się zapalenie płuc od zapalenia oskrzeli?

Ubezpieczenie na życie do kredytu – praktyczny przewodnik